Aktualnie znajdujesz się na:PublikacjeCzytaj dalej

publikacje

Od 1 października nowe prawo upadłościowe i naprawcze. Postępowanie zabezpieczające.
Rzeczpospolita z dnia 14 lipca 2003, autor Paweł Litwiński

Obligatoryjne postępowanie zabezpieczające jest absolutną nowością przewidzianą przez prawo upadłościowe i naprawcze. Jest częścią postępowania zainicjowanego zgłoszeniem wniosku o ogłoszenie upadłości, a kończącego się jej ogłoszeniem. Jest częścią postępowania zainicjowanego zgłoszeniem wniosku o ogłoszenie upadłości, a kończącego się jej ogłoszeniem.

Przepisy regulujące postępowanie zabezpieczające znalazły swoje systemowe wyodrębnienie w dziale IV ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. nr 60. poz. 535; dalej: ustawa).

Kategoryczne brzmienie przepisu art. 36 ustawy nakazuje sądowi przeprowadzenie z urzędu postępowania zabezpieczającego w każdym wypadku wszczęcia postępowania o ogłoszenie upadłości. Ma ono zatem charakter obligatoryjny i nie jest uzależnione od dodatkowego wniosku uczestnika postępowania, z pewnymi zastrzeżeniami, o czym niżej.

Interpretacja wskazanego przepisu w zestawieniu z kolejnymi postanowieniami daje podstawę do stwierdzenia, iż nakaz przeprowadzenia postępowania zabezpieczającego z urzędu należy rozumieć jako obowiązek sądu zbadania, czy należy zastosować któryś z dopuszczalnych sposobów zabezpieczenia. Nie nakłada on jednak na sąd bezwzględnego obowiązku ustanowienia konkretnego zabezpieczenia. W sprawach nieuregulowanych w ustawie odsyła ona do odpowiedniego stosowania przepisów kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu zabezpieczającym.

Poszczególne czynności sądu w zakresie ustanawiania zabezpieczeń ustawa uzależnia od tego, czy wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony przez samego dłużnika, czy przez któregokolwiek z jego wierzycieli.

Po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości przez dłużnika sąd niezwłocznie dokonuje zabezpieczenia jego majątku. W tym wypadku zabezpieczenie majątku (rozumiane jako ustanowienie konkretnego zabezpieczenia) jest obligatoryjne.

Jeśli natomiast wniosek o ogłoszenie upadłości złożył wierzyciel, sąd może uzależnić dokonanie zabezpieczenia od uprawdopodobnienia przez niego, że istnieją podstawy do ogłoszenia upadłości. Omawiany przepis przyznaje zatem sądowi uprawnienie do odmowy dokonania zabezpieczenia, gdy wniosek wierzyciela nie zawiera uprawdopodobnienia podstawy do ogłoszenia upadłości.

Niejasny jest jednak stosunek tego przepisu do art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy, który nakazuje we wniosku o ogłoszenie upadłości wskazanie okoliczności uzasadniających wniosek oraz ich uprawdopodobnienie. Pojawia się zatem wątpliwość co do stosunku kategorii "podstawy do ogłoszenia upadłości" do kategorii "okoliczności, które uzasadniają wniosek o ogłoszenie upadłości". Wydaje się bowiem, iż podstawy do ogłoszenia upadłości są właśnie podzbiorem okoliczności uzasadniających wniosek o ogłoszenie upadłości, i to okoliczności w ramach tej kategorii najważniejszych (pozostałe to np. istnienie stosunku zobowiązaniowego akurat między dłużnikiem a składającym wniosek wierzycielem). W konsekwencji każdy prawidłowo złożony wniosek o ogłoszenie upadłości powinien wskazywać okoliczności, które ten wniosek uzasadniają, w tym podstawy ogłoszenia upadłości oraz ich uprawdopodobnienie. Żądanie w omawianym przepisie od wierzyciela dodatkowego uprawdopodobnienia, że istnieją podstawy ogłoszenia upadłości, wydaje się zatem dyskusyjne.

Podstawowym sposobem zabezpieczenia jest ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego, a stosowanie innych, co do zasady bardziej radykalnych sposobów zabezpieczenia uzależnione jest od dodatkowych przesłanek, których wystąpienie podlegać będzie każdorazowej ocenie sądu.

Jeśli wniosek o ogłoszenie upadłości złoży dłużnik, to zgodnie z art. 38 ust. 2 sąd zabezpiecza majątek dłużnika przez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego, do którego każe stosować następujące przepisy ustawy:

o         określające, kto może zostać syndykiem, nadzorcą sądowym albo zarządcą (art. 157),

o         odnoszące się do powoływania zastępców wymienionych organów postępowania upadłościowego (art. 159),

o         umocowujące te organy do działania w imieniu własnym, ale na rachunek upadłego, w sprawach dotyczących masy upadłości i wyłączenia ich odpowiedzialności za takie zobowiązania, z jednoczesnym ustanowieniem odpowiedzialności za wyrządzoną przez te organy szkodę (art. 160),

o         określające prawo do wynagrodzenia za wykonane czynności (art. 162),

o         regulujące tryb orzekania o wynagrodzeniu i prawie do zaliczek (art. 164 - 167),

o         wyznaczające obowiązki sprawozdawcze względem sędziego komisarza (art. 168),

o         regulujące odwoływanie wskazanych organów i ich następców (art. 170 -172).

Ustawa każe ponadto stosować do tymczasowego nadzorcy sądowego przepisy określające szczegółowe uprawnienia i kompetencje nadzorcy sądowego. I tak, tymczasowy nadzorca sądowy powinien niezwłocznie podjąć czynności nadzorcze, a ponadto sporządzić sprawozdanie finansowe na dzień poprzedzający ogłoszenie upadłości. W ramach prowadzonego nadzoru nadzorca może w każdym czasie kontrolować czynności upadłego, a także przedsiębiorstwo upadłego i sprawdzać, czy mienie upadłego, które nie jest częścią przedsiębiorstwa, jest dostatecznie zabezpieczone przed zniszczeniem.

Dodatkowo, w ramach postępowania zabezpieczającego, sąd może zawiesić prowadzone przeciwko dłużnikowi egzekucje, zmienić lub uchylić zarządzenia tymczasowe wydane w celu zabezpieczenia roszczeń pieniężnych, w szczególności przez uchylenie dokonanych zajęć (nie dotyczy to egzekucji świadczeń alimentacyjnych, rent za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci lub należności za pracę).

Ustawa przyznaje ponadto sądowi uprawnienie do stosowania innych sposobów zabezpieczenia. W szczególności gdy zachodzi obawa, że dłużnik będzie ukrywał swój majątek lub w inny sposób działał na szkodę wierzycieli, a także gdy dłużnik nie wykonuje poleceń tymczasowego nadzorcy sądowego, sąd może zabezpieczyć majątek dłużnika przez ustanowienie zarządu przymusowego.

Ustanawiając zabezpieczenie przez zarząd przymusowy, sąd wyznacza zarządcę przymusowego oraz określa zakres i sposób wykonywania tego zarządu. Sam zarządca obowiązany jest niezwłocznie złożyć wniosek o wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym. Jeżeli ustanowiono zabezpieczenie przez zarząd przymusowy, dłużnik zachowuje prawo wykonywania czynności zwykłego zarządu oraz korzystania ze swego mienia. Czynności dłużnika przekraczające zakres zwykłego zarządu są zaś nieważne (jak należy przyjąć, jest to nieważność bezwzględna - z mocy prawa, ze skutkiem ex tunc). Ramy tego artykułu nie pozwalają na bardziej wnikliwą analizę kategorii czynności zwykłego zarządu oraz tych, które ten zarząd przekraczają. Jakiekolwiek uogólnienia w tym zakresie są niewskazane, a każdy przypadek należy oceniać indywidualnie. To, co dla jednego przedsiębiorcy ze względu na rodzaj i skalę prowadzonej działalności jest czynnością zwykłego zarządu, dla innego może już stanowić czynność ten zarząd przekraczającą.

Zabezpieczenie dokonane na etapie postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości ma zakres ograniczony czasowo. Po ogłoszeniu upadłości zabezpieczenia w postaci ustanowienia tymczasowego nadzorcy sądowego albo zarządu przymusowego upadają z chwilą objęcia majątku upadłego dłużnika w zarząd przez syndyka albo zarządcę, albo objęcia nadzoru przez nadzorcę sądowego. Inne zabezpieczenia zastosowane przez sąd po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości upadają z dniem ogłoszenia upadłości.

Ustawodawca przewidział środek odwoławczy w postaci zażalenia na każde postanowienie co do sposobu zabezpieczenia. 
powrót

tel.: + 48 22 856 55 30
fax: + 48 22 856 55 33

ul. Kazimierzowska 46/48 lok. 4
02-546 Warszawa
budynek Klimt House

e-mail kancelaria@glcl.pl

Znajdź nas w google maps.
Zobacz lokalizację naszej firmy.