Aktualnie znajdujesz się na:PublikacjeCzytaj dalej

publikacje

Żądanie wykupienia akcji jest prawem, a nie obowiązkiem akcjonariusza.
Rzeczpospolita z dnia 2 listopada 2001 roku, autor Paweł Litwiński

Na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy większościowy akcjonariusz przegłosował istotną zmianę w statucie spółki dotyczącą przedmiotu działalności spółki zgodnie z art. 416 § 1 kodeksu spółek handlowych. Akcjonariusze obecni na walnym zgromadzeniu nie zgodzili się na zmianę, głosowali przeciwko uchwale i zgodnie z postanowieniem art. 416 § 4 k.s.h. w ciągu dwóch dni złożyli swoje akcje do rozporządzenia spółki.

W związku z tym czytelnik prosi o wyjaśnienie następujących kwestii związanych ze stosowaniem art. 416 k.s.h.:

- jeżeli akcjonariusz głosował przeciwko uchwale, a następnie nie złożył akcji, zastosowanie znajdzie procedura unieważniania akcji w trybie art. 358 k.s.h. (art. 416 § 5 k.s.h.). Czy akcje te podlegają wykupowi? Czy nabywcą jest tylko akcjonariusz, czy też mogą to być osoby trzecie?

- sąd rejestrowy na wniosek zarządu spółki złożony w ciągu tygodnia od daty walnego zgromadzenia wyznacza biegłego, by wycenił akcje (art. 417 § 1 k.s.h.). Jaki jest termin dla sądu na ustanowienie biegłego? W naszej spółce - pisze czytelnik - trwa to już dwa miesiące i może się ciągnąć w nieskończoność.

Art. 416 k.s.h. reguluje procedurę istotnej zmiany działalności spółki akcyjnej. Wydaje się, iż ustawodawca zamieszczając w omawianym przepisie zupełnie nowy (w stosunku do swego odpowiednika - art. 409 kodeksu handlowego) § 5, spowodował jego wewnętrzną sprzeczność. Przepisy art. 416 § 4 i § 5 k.s.h. w zestawieniu z art. 417 k.s.h., a także art. 358 k.s.h. budzą wątpliwości interpretacyjne.

Skuteczność podjętej uchwały o istotnej zmianie przedmiotu działalności spółki zależy od wykupienia akcji tych akcjonariuszy, którzy nie zgadzają się na zmianę, czyli głosowali przeciwko uchwale. Gdy nie złożą swoich akcji w wymaganym terminie, to przepis nakazuje uważać ich za zgadzających się na zmianę, ergo skuteczność uchwały o zmianie przedmiotu działalności nie zależy ostatecznie od wykupienia ich akcji. Jednak § 4 nakazuje zarządowi unieważnienie akcji tych akcjonariuszy w trybie art. 358 k.s.h., a następnie wydanie nabywcy nowego dokumentu akcyjnego pod tym samym numerem emisyjnym. Przepis ten wskazuje pośrednio, że wykup tych nowych akcji w znaczeniu dokumentu akcyjnego również jest obowiązkowy.

Sytuacja wygląda bowiem następująco. Skuteczność uchwały zależy od wykupienia akcji akcjonariuszy nie zgadzających się na zmianę. Gdy akcjonariusze ci nie złożą akcji spółce do rozporządzenia, są uważani za zgadzających się na zmianę, więc uchwała będzie skuteczna także bez wykupu ich akcji, ale wykup i tak musi nastąpić po przymusowym unieważnieniu ich akcji i wystawieniu nowych - lecz już na rzecz osoby określonej jako nabywca. Zatem, chociaż uchwała będzie skuteczna i bez ich zgody, gdyż ustawa posługuje się fikcją prawną, to i tak akcjonariusze ci (wobec kategorycznego brzmienia art. 416 § 5 k.s.h.) nie pozostaną w spółce, jeśli nie wykupią później swoich akcji. Ich akcje (w znaczeniu praw i obowiązków oraz części kapitału akcyjnego, a nie dokumentu akcyjnego, gdyż ten został unieważniony, a na jego miejsce wystawiono nowy) podlegają wykupieniu po uprzednim unieważnieniu w trybie art. 358 k.s.h.

Dalsze wątpliwości budzi treść art. 417 k.s.h. Przepis ten wydaje się różnicować krąg podmiotowy nabywców akcji w zależności od tego, czy chodzi o wykup akcji osób, które złożyły je do rozporządzenia spółki, czy też o wykup akcji powstałych w miejsce unieważnionych, jeżeli akcjonariusze nie dopełnili obowiązku złożenia akcji spółce do rozporządzenia. Wchodzą w grę dwie sytuacje.

W pierwszej ustawa posługuje się pojęciem "osoby, które zamierzają wykupić akcje", co wskazuje, że nabywcą może być zarówno dotychczasowy akcjonariusz (teoretycznie nawet ten, który głosował przeciwko uchwale), jak i osoba spoza grona akcjonariuszy (art. 417 § 2 k.s.h.). W drugiej ustawa posługuje się terminem "zarząd powinien dokonać wykupu akcji na rachunek akcjonariuszy pozostających w spółce", co wyraźnie oznacza, że nabywcami akcji mogą być jedynie dotychczasowi akcjonariusze spółki, i to tylko ci, którzy w niej pozostają (art. 417 § 3 k.s.h.). Pierwsza, liberalniejsza wykładnia wydaje się bardziej przekonująca. Należałoby się przychylić również do poglądu, iż pozostanie dotychczasowego akcjonariusza w spółce jest możliwe, gdyż żądanie wykupienia akcji jest jego prawem, a nie obowiązkiem.

Fakt, iż przepis art. 417 § 1 k.s.h. kreuje obowiązek sądu wyznaczenia biegłego, nie wyznaczając jednocześnie terminu, nie jest w naszym prawie wyjątkowy. Sąd w zasadzie powinien dokonać danej czynności niezwłocznie. Opieszałość sądów wynikająca m.in. z nadmiaru spraw przy jednoczesnym niedoborze kadry jest powszechnie znana. Prawo cywilne procesowe nie przewiduje żadnych sankcji dla sądu za ten stan rzeczy, a strona nie dysponuje żadnymi środkami, aby spowodować przyspieszenie postępowania. Sąd cywilny (w tym rejestrowy) może więc prowadzić postępowanie tak długo, jak uzna to za stosowne i niezbędne.
powrót

tel.: + 48 22 856 55 30
fax: + 48 22 856 55 33

ul. Kazimierzowska 46/48 lok. 4
02-546 Warszawa
budynek Klimt House

e-mail kancelaria@glcl.pl

Znajdź nas w google maps.
Zobacz lokalizację naszej firmy.